e-Chylonia * Serwis internetowy dzielnic: Chylonia, Cisowa, Leszczynki, Pustki Cisowskie


Serwis internetowy północno-zachodnich dzielnic Gdyni: Chylonia, Cisowa, Leszczynki, Pustki Cisowskie - Demptowo
Startuj z nami Dodaj do ulubionych

Historia dzielnicy

Chylonia to jedno z najstarszych osiedli na terenie Gdyni. Jako wieś wzmiankowana po raz pierwszy już w 1351 roku. W historycznych dokumentach spotykane są różne nazwy tej miejscowości, min. Kylow, Chyłowo, Chilona i zbliżone. Obecna nazwa po raz pierwszy pojawiła się w dokumencie z 1749 roku.

Początkowo wieś Chylonia położona była w rejonie dzisiejszych ulic: Chylońskiej, Opata Hackiego, Młyńskiej i Wiejskiej, czyli skupiona wokół kościoła św. Mikołaja. Tu zatem znajduje się najstarsza część dzielnicy. Obecny budynek kościoła wybudowano w XIX w., jednak świątynia istniała w tym miejscu już od średniowiecza (a część ścian obecnego budynku pochodzi z XIV w.). Pierwotnie chyloński kościół był filią parafii oksywskiej.

Z historią kościoła wiąże się także historia Świętej Góry (nazywanej również Górą Świętego Mikołaja, a potocznie "Łysą Górą"). Przez wieki było ono miejscem kultu i licznych pielgrzymek. Źródła podają, że na wzgórzu znajdowała się kaplica, trudno jednak dziś ustalić, w którym dokładnie miejscu była zlokalizowana.

Za czasów zaboru pruskiego Chylonia, razem z sąsiednią Cisową, stanowiły duży folwark. Jako że Chylonia położona jest nad potokiem Chylonką, niegdyś znajdowały się w niej liczne młyny wodne. Jeden z tychże dawnych młynów to dziś budynek przy ul. Chylońskiej 28.

Przez wieki Chylonia była wsią znacznie większą i ważniejszą od niewielkiej wówczas Gdyni. W 1870 roku poprowadzono przez Chylonię linię kolejową, a nieznacznie później wybudowano dworzec (dziś jest to stacja PKP Gdynia Chylonia), wokół którego nastąpił intensywny rozwój nowej zabudowy. Jako, że stacja oddalona była od głównych zabudowań wsi o ponad kilometr, w wyniku rozbudowy jej okolicy ukształtowało się obecne centrum Chyloni (noszące wówczas nazwę Chylońskiej Piły).

Jeszcze w XIX w. dzisiejszą ul. Chylońską przebiegał szlak handlowy, w Chyloni działały zatem liczne gospody. Pod koniec XIX wieku były to: karczma Vossa (dziś ul. Chylońska 25) oraz restauracja Semmerlinga (obecnie ul. Chylońska 46, późniejszy budynek kina "Promień"). Na początku XX w. dołączył do nich "Lipowy Dwór" w okolicach stacji kolejowej.

W granice Gdyni, mimo sprzeciwu tutejszej Rady Gminnej, Chylonia została włączona w 1930 r. Za czasów okupacji hitlerowskiej dzielnica nosiła nazwę Kielau.

Do dziś w Chyloni zachowało się kilkadziesiąt budynków pochodzących z końca XIX oraz początku XX wieku. Obok licznych domów jednorodzinnych (w tym pozostałości po danwnej wsi) są to także kamienice z lat 20. i 30-tych oraz budynki użyteczności publicznej (takich jak dworzec kolejowy, poczta czy budynki szkolne).

Szczegółową listę zabytków i innych starych budynków Chyloni wraz ze zdjęciami znajdziesz TUTAJ.

Historia Pustek Cisowskich, Demptowa i Leszczynek

Historia Pustek Cisowskich, Demptowa i Leszczynek jest ze sobą ściśle powiązana. Pierwsze wzmianki o tych osadach pochodzą z XVII w. Początkowo wszystkie były one z reguły wymieniane razem pod wspólną nazwą Chylońskie Pustki (badź niemiecką Spechtswalde, wersja spolszczona: Dzięciołowo). Dopiero w późniejszym okresie nazwa Chylońskie Pustki zaczęła odnosić się wyłącznie do dzisiejszego obszaru Pustek Cisowskich. Pierwotnie określano w ten sposób całą grupę osad położonych w okolicach Chyloni:

- Leszczyno (dzisiejsze Leszczynki, osada położona początkowo u zbiegu dzisiejszych ulic: Leszczynki i Działdowskiej),
- Bernarda (osada położona nieopodal Leszczyna, dziś również część dzielnicy Leszczynki),
- Demptowo (pierwotna nazwa: Dętowo, dzisiejsza nazwa to efekt spolszczenia nazwy niemieckiej - Demptau),
- Pustkowie (dzisiejsze Pustki Cisowskie),
- Marszewo (obecnie część Pustek Cisowskich - osada położona wzdłuż drogi łączącej Gdynię z Koleczkowem),
- Niemotowo, Dębowa Góra, Brzozowa Góra - najbardziej oddalone od Chyloni osady, które dziś są częścią dzielnicy Wiczlino.

Demptowo stało się częścią Gdyni w 1930 roku, Chylońskie Pustki zaś - 5 lat później. W latach PRL-u Pustki stały się częścią dzielnicy Cisowa, toteż osiedle zmieniło nazwę na Cisowskie Pustki. Obecną nazwę - Pustki Cisowskie - przyjęto w latach osiemdziesiątych, gdy ruszyła tutaj budowa osiedla bloków mieszkalnych.

(Opracowanie własne serwisu e-Chylonia, wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie wyłącznie za zgodą redakcji.)

Strony zewnętrzne

» Informator o zabytkach Chyloni do pobrania w wersji elektronicznej na stronie UM Gdynia
» Historia Chyloni na stronach IV LO w Gdyni
» Historia Cisowy na stronie Cisova Site
» Ciekawostki z historii Chyloni i Cisowy