Column Trouw 19 oktober 2000
Hoe schop je het ver in de wereld, hoe klim je snel in aanzien, hoe word je rijk?
Doorleren kindje, diploma's halen, zorgen voor een smetteloos curriculum. En
vergeet je uiterlijk niet, je nette pak, witte tanden, kek geknipte haren.
We doen ons best. Zie de treinen, 's morgens tussen zeven en negen uur, en de
files. Daar zitten we, gedoucht en geschoren, op weg naar produktieve dag
nummer zoveel. En toch wordt het met de meesten van ons niet méér dan een
gemiddelde baan bij een gemiddeld bedrijf, dat we trouw een deel van ons leven
geven, dagelijks vanuit ons knusse maar gemiddelde rijtjeshuis. Wat doen we
verkeerd? Niets waarschijnlijk. Misschien zijn we gewoon voorgelogen. Of te dom.
Of juist niet dom genoeg. Keer op keer blijkt dat domheid de sleutel is tot het grote
succes. Helaas is domheid aangeboren. Gemeen eigenlijk, want dat betekent dat
het sprookje van de gelijke kansen niet bestaat.
Zoals iedereen weet is hoogbegaafdheid ook aangeboren. En niet leuk. Ondanks
de vele droevige interviews met ouders van hoogbegaafden, waaruit blijkt dat
superintelligent zijn het leven tot een lijdensweg maakt, blijven de meesten stiekem
hopen dat hun kindje een super-IQ zal hebben, met tienen door het gymnasium
vliegt en professor wordt. Waarom eigenlijk? Als een kind dom is, heeft het later
immers meer kans op succes?
Bovendien is domheid gul uitgedeeld. De hoogbegaafde is eenzaam, de dommen
zijn genoegelijk met velen.
Hoe weet je of je dom bent? Dat is wel een probleem. Dat weet je namelijk niet.
Een kenmerk van de domme mens is dat hij niet begrijpt dat hij dom is. Hij ziet wel
dat anderen intelligenter zijn, maar kan dat niet anders bevatten dan dat die
anderen meer toevalt, dat zij anders praten, zich anders gedragen. En hij weet niet
waarom. Alleen dat het niet spoort met wat hij zelf kan. De mens die dom en
bescheiden is, werkt zich vervolgens braaf en onopvallend door het leven.
De domkop die echter begiftigd is met de juist neventalenten zal die verschillen
willen beslechten, overwinnen, ja wegrammen, om zo succesvol te worden.
Domheid + geldingsdrang is een waanzinnig mooie combinatie. Daarbij een
agressieve inborst doet helemaal wonderen. Dan sla je mensen die intelligenter
zijn, die bedreigend zijn omdat ze meer weten en kunnen gewoon dood. Desi
Bouterse is het voorbeeld van iemand die zo met drie gram hersens voor het geluk
geboren werd. De functie van sergeant was geestelijk voor hem te hoog gegrepen,
maar door zijn perfecte mix van domheid, geldingsdrang en agressie verwierf hij
macht. En tegen zulke macht kan niemand op. Dat is de top. Iemand die dat
bereikt moet wel intens gelukkig zijn.
Toch geldt niet: hoe dommer hoe succesvoller. Het draait om het bezit van het
juiste niveau van domheid. Over de heer Spic, of wel de topcrimineel, dinsdag met
veel bombarie begraven, werd gezegd dat hij dè grote leider was in de wereld van
de misdaad, en nooit door de wet gepakt. Hij was een fractie dommer dan
Bouterse. Hij liet zich vermoorden.
Gelukkig is domheid alom bloeiende en onuitroeibaar. Al zijn niet voor iedereen
zonder hersens zulke schitterende, bevredigende solocarrières weggelegd. Maar
samen is nog zoveel mogelijk. Ook domheid + agressie + massa = macht. Gans
het raderwerk staat immers stil als uw machtige arm dat wil. De voorbeelden
hopen zich weer op op de voorpagina's. Wereldwijd blijven de domme massa's
zich roeren, blij en sterk demonstrerend achter wapens of stenenregens. En hier!
Domme massa's Marokkanen die antisemitische leuzen schreeuwen. Domme
massa's voetbalsupporters die hetzelfde doen. Domme massa's agenten die dat
toelaten. Heerlijk samen dom en blij en machtig. Ik bid of ik in mijn volgende leven
ook dom mag worden. Ik wil ook wel eens gelukkig zijn.